Wyświetl Nr 15 (2019)

Nr 15 (2019)

ISSN:
1895-247X
eISSN:
2657-3571

Data publikacji:
2019-12-20

Dział: Studia

Bełk i inne miejsca. Opowieść o dziesiętnikach-zastawnikach

Joanna Tokarska-Bakir

j.tokarska-bakir@uw.edu.pl

ur. 1958, antropolożka kultury i religioznawczyni, profesor zwyczajny w Instytucie Slawistyki PAN. Specjalizuje się w antropologii przemocy i  etnografii Zagłady. Jest m.in. autorką takich książek jak Rzeczy mgliste. Eseje i studia (Pogranicze, Sejny 2004), Legendy o krwi. Antropologia przesądu (WAB, Warszawa 2008), Okrzyki pogromowe. Szkice z antropologii historycznej Polski 1939-1946 (Czarne, Wołowice 2012), dwutomowej monografii Pod klątwą. Społeczny portret pogromu kieleckiego (Czarna Owca, Warszawa 2018) oraz zbioru Bracia miesiące  (IBL, 2020).

https://orcid.org/0000-0003-4778-0465

Instytut Slawistyki Polskiej Akademii Nauk

Zagłada Żydów. Studia i Materiały, Nr 15 (2019), strony: 138-167

Data publikacji: 2019-12-20

https://doi.org/10.32927/ZZSiM.2020.15.8

Abstrakt

Artykuł, oparty na dokumentacji dwóch procesów sierpniowych i oral history z okolic Pińczowa, gromadzonej przez zespół prof. Dionizjusza Czubali, stanowi rekonstrukcję realiów
ukrywania się Żydów w lasach gminy Mierzwin w powiecie jędrzejowskim. Kluczowym wydarzeniem w tej walce o przetrwanie była zimowa obława roku 1943, organizowana przez
mieszkańcow wsi Bełk zupełnie bez udziału Niemców. Wynikła ona z nieporozumień co do
narzuconego przez okupanta systemu kontroli, związanego z kategorią zakładników-zastawników-dzisiętników.

Źródła / Sources

Albert Andrzej [Wojciech Roszkowski], Najnowsza historia Polski, Warszawa: Krąg, 1983.

„Aneks. Kwartalnik polityczny” 1986, nr 41/42: „Żydzi jako polski problem”.

Bartoszewski Władysław, Los Żydów Warszawy 1939–1943, Warszawa: Międzyzakładowa Struktura „Solidarności”, 1985, s. 20.

„Biuletyn Dolnośląski” 1980, nr 11.

Blady-Szwajger Adina, Świadectwo, Łódź: „Solidarność Walcząca”, 1987.

Blady-Szwajger Adina, Wspomnienia lekarki, Warszawa: Niezależna Oϐicyna Wydawnicza, 1989.

Błoński Jan, Biedni Polacy patrzą na getto, „Tygodnik Powszechny” 1987, nr 2.

Brandys Marian, Moje przygody z historią, Warszawa: Niezależna Oϐicyna Wydawnicza, 1981.

Cywiński Bohdan, Stosunki polsko-żydowskie i opozycja lat siedemdziesiątych w PRL, „Głos” 1985, nr 44.

Iranek-Osmecki Kazimierz, Kto ratuje jedno życie… Polacy i Żydzi 1939–1945, Warszawa: Krąg, 1981.

Iść po słonecznej stronie. Z rozmowy z Markiem Edelmanem w 40-tą rocznicę wybuchu powstania w getcie, „Tygodnik Mazowsze” 1983, nr 46.

Jeż Rafał [Wiesław Wodecki], Jeszcze o filmie „Shoah”, „Obecność” 1983, nr 13.

Kainer Abel [Stanisław Krajewski], Polacy wobec Żydów w czasie wojny, „Tygodnik Mazowsze” 1985, nr 128.

Kainer Abel [Stanisław Krajewski], Stosunki polsko-żydowskie, „Spotkania” 1985, nr 29/30.

Kainer Abel [Stanisław Krajewski], Żydzi a komunizm, „Krytyka. Kwartalnik polityczny” 1983, nr 15.

Kaźmierczak Cezary, Przeciw filosemitom, „KOS” 1988, nr 6.

Kołakowski Leszek, Kłopoty z socjalizmem, Kraków: Rota, 1983.

Kozłowski Maciej, Zrozumieć, „Ognisko” 1986, nr 25.

Krall Hanna, Sublokatorka, Kraków: Oficyna Literacka, 1985.

Kulerski Wiktor, Jacy jesteśmy… Jakże daleko leży Marly…, „Krytyka. Kwartalnik polityczny” 1986, nr 21.

Kulerski Wiktor, Marsz, „Krytyka. Kwartanik polityczny” 1983, nr 15.

Kulerski Wiktor, Na marginesie „żydowskiego” numeru „Aneksu”, „Krytyka. Kwartalnik polityczny” 1988, nr 2.

Kulerski Wiktor, Zatruta dusza narodu (wobec antysemityzmu), „Krytyka. Kwartalnik polityczny” 1987, nr 25.

Kurek-Lesik Ewa, Udział żeńskich zgromadzeń zakonnych w akcji ratowania dzieci żydowskich w Polsce w latach 1939–1945, „Spotkania” 1985, nr 29/30.

Kuroń Jacek, O filmie „Shoah” „Tygodnik Mazowsze” 1985, nr 145.

Lasecka Julia [Krystyna Starczewska], Czuję się obrażona, „KOS”, 17 XI 1985, nr 84.

Leski Marek [Ryszard Legutko], Glossa do „Żydów Polskich” Normana Daviesa, „Arka” 1985, nr 10.

Lipski Jan Józef, Dwie ojczyzny – dwa patriotyzmy (uwagi o megalomanii narodowej i ksenofobii Polaków), Kraków: Resura, 1981.

Lipski Jan Józef, PPN o problemie „Polacy–Żydzi”, „Głos” 1979, nr 7.

Lipski Jan Józef, Żydzi polscy, „Obecność” 1983, nr 4.

Mackiewicz Józef, Ponary, Katyń, Warszawa: Los, 1985.

Michnik Adam, Białe plamy, Gdańsk: Wiatr od Morza, 1988.

Michnik Adam, Uparta pokusa prawdy (wobec ϔilosemityzmu), „Krytyka. Kwartalnik polityczny” 1987, nr 25.

Mój normalny głos (z Hanną Krall rozmawia Ewa Polak), „Arka” 1986, nr 15.

Niesiołowski Stefan, Kwiecień i lipiec, „Spotkania” 1985, nr 29/30.

Osęka Andrzej, Aktualność tego tematu, „Kultura Niezależna” 1987, nr 29.

Osęka Andrzej, Nie ma miejsca na niewinność, „Kultura Niezależna” 1987, nr 38.

Pilch Antoni, Powstanie i dzieje polskiego oddziału partyzanckiego w obwodzie stołpeckim, „Spotkania” 1983, nr 21/22.

Przeciw antysemityzmowi 1936–2009, t. 1–3, wstęp, wybór i oprac. Adam Michnik, Kraków: Universitas, 2010.

Pisarek Teresa, „Shoah” i „myśl niezależna”, „Obecność” 1986, nr 14.

Rymkiewicz Jarosław Marek, Umschlagplatz, Warszawa: Niezależna Oϐicyna Wydawnicza, 1988.

Scharf Rafael – Szczypiorski Andrzej, Polacy i Żydzi – podsumowanie dyskusji, „Kultura” (Paryż) 1979, nr 11.

Shahak Israel, Normalność w nieludzkim świecie, „Kurs” 1987, nr 27.

Stanisławski Andrzej [Stanisław Michalkiewicz], Shoah, czy może „romantyzm rewolucyjny”, „Kurs” 1986, nr 18.

Strzembosz Tomasz, Reϔleksje o Polsce i podziemiu, Lublin: Biblioteka Spotkań, 1987.

„Sublokatorka” po latach. Z Hanną Krall rozmawiają Elżbieta Janicka i Joanna Tokarska-Bakir. Warszawa, 28 lutego i 8 marca 2013 roku, „Studia Litteraria et Historica” 2013, nr 2.

Szac-Wajnkranc Noemi, Przeminęło z ogniem. Pamiętnik, Warszawa: „Myśl”, 1988.

Szczypiorski Andrzej, Początek, Warszawa: Przedświt, 1986.

Szczypiorski Andrzej, Polacy i Żydzi, „Kurs” 1983, nr 2.

Szczypiorski Andrzej, Skończyły się te dzieje smutne i piękne…, „Kultura Niezależna” 1987, nr 29, s. 7. T.S., Polski antysemityzm, „Spotkania” 1985, nr 29/30.

Taki Tadeusz [Wojciech Arkuszewski], „Polacy–Żydzi”, PPN, J.J. Lipski i antysemici, „Głos” 1979, nr 8/9. W.W. [Wiesław Walendziak], Żydzi, Polacy, antysemityzm, „Polityka Polska” 1984, nr 6.

Warszawski Dawid [Konstanty Gebert], Dlaczego nie poszliśmy na „Shoah”, „KOS”, 12 I 1986, nr 87.

Warszawski Dawid [Konstanty Gebert], Historia i fałszerze, „KOS”, 19 V 1985, nr 75.

Warszawski Dawid [Konstanty Gebert], Shoah. Świadek historii, świadek oskarżenia, „KOS”, 3 XI 1985, nr 83.

Wójcik Agnieszka [Elżbieta Morawiec], Antysemityzm i antypolonizm, „Kultura Niezależna” 1988, nr 38.

Zaborowski Jacek [Janusz Bazydło], Sprawy Żydów czy antysemityzm, „Spotkania” 1977, nr 1.

Załęski Jan [Krzysztof Turlejski], O „Shoah” raz jeszcze, „KOS”, 12 I 1986, nr 87.

Zespół Problemowy PPN, [polemika], „Głos” 1979, nr 7.

Zespół Problemowy PPN, Polacy–Żydzi [w:] Polskie Porozumienie Niepodległościowe. Wybór tekstów, Londyn: Polonia, 1989.

Ziemian Józef, Papierosiarze z placu Trzech Krzyży, Łódź: „Solidarność Walcząca”, 1986.

Zimand Roman, Piołun i popiół (czy Polacy i Żydzi wzajem się nienawidzą), Warszawa: Pokolenie, 1987.

Żydzi jako polski problem, Warszawa: Wydawnictwo Prawno-Polityczne, 1986.

Literatura przedmiotu / Content related literature

Aleksiun Natalia, Polska i zagraniczna historiografia na temat stosunków polsko-żydowskich w okresie drugiej wojny światowej, „Zagłada Żydów. Studia i Materiały” 2005, nr 1.

Alfabet Bartoszewskiego, „Tygodnik Powszechny” 2007, nr 7.

…bardzo dawno temu, mniej więcej w zeszły piątek… Jan Tomasz Gross w rozmowie z Aleksandrą Pawlicką, Warszawa: Grupa Wydawnicza Foksal, 2018.

Błażejowska Justyna, Papierowa rewolucja. Z dziejów drugiego obiegu wydawniczego w Polsce 1976–1989/1990, Warszawa: IPN, 2010.

Błoński Jan, Miłosz Czesław, Turowicz Jerzy, Jerzy Edelman Jerzy, Ludzkość, która zostaje: „Campo di Fiori” po pięćdziesięciu latach, „Tygodnik Powszechny” 2005, nr 18.

Budzyński Józef, Echa wielkiej poezji w perspektywie historycznej recepcji – na przykładzie dwóch wierszy: Norwida „Coś ty Atenom zrobił, Sokratesie…” i Miłosza „Campo di Fiori” (konspekt), „Język, Szkoła, Religia” 2008, t. 4.

Buryła Sławomir, Opisać Zagładę. Holocaust w twórczości Henryka Grynberga, Toruń: Wydawnictwo Naukowe UMK, 2014.

Dabert Dobrochna, Między wizją a spełnieniem. Proϔile ideowe i artystyczne czasopism literackich w drugim obiegu wydawniczym 1982–1989, Poznań 2014.

Doucette Siobhan, Books Are Weapons. The Polish Opposition Press and the Overthrow of Communism, Pittsburgh: University of Pittsburgh Press, 2018.

Doucette Siobhan, The Uses of History by the Polish Democratic Opposition in the 1970s (referat wygłoszony na ASEEES Convention w Filadelϐii 19 XI 2015 [www.academia.edu]).

Drugi obieg w PRL na tle samizdatu w państwach bloku sowieckiego po 1956 roku, red. Przemysław Gasztold-Seń, Natalia Jarska, Jan Olaszek, Warszawa: IPN, 2016.

Duplicator Underground. The independent publishing industry in communist Poland, 1976–1989, red. Paweł Sowiński, Gwido Zlatkes, Ann M. Frenkel, Bloomington: Indiana University Press, 2016.

Dybciak Krzysztof, Kilka myśli o Janie Błońskim, „Teksty Drugie” 2015, nr 1.

Forecki Piotr, Od „Shoah” do „Strachu”. Spory o polsko-żydowską przeszłość i pamięć w debatach publicznych, Poznań: Wydawnictwo Poznańskie, 2010.

Friszke Andrzej, Czasopisma „drugiego obiegu” [w:] Czasopisma społeczno-kulturalne w okresie PRL, red. Urszula Jakubowska, Warszawa: Fundacja Akademia Humanistyczna i Wydawnictwo IBL PAN, 2011.

Gapski Henryk, Władysław Bartoszewski, historyk czasu teraźniejszego [w:] Władysław Bartoszewski. Doktor honoris causa Katolickiego Uniwersytetu Lubelskiego Jana Pawła II, red. Beata Górka, Lublin: KUL, 2008.

Głowacka Dorota, Współ-pamięć, pamięć „negatywna” i dylematy przekładu w „wycinkach” z Shoah Claude’a Lanzmanna, „Teksty Drugie” 2016, nr 6.

Głowiński Michał, Esej Błońskiego po latach, „Zagłada Żydów. Studia i Materiały” 2006, nr 2.

Grabowski Jan, Ratowanie Żydów za pieniądze: przemysł pomocy, „Zagłada Żydów. Studia i Materiały” 2008, nr 4.

Jan Błoński… i literatura XX wieku, red. Ryszard Nycz, Małgorzata Sugiera, Kraków: Universitas, 2002.

Kobylarz Renata, Walka o pamięć. Polityczne aspekty obchodów rocznicy powstania w getcie warszawskim 1944–1989, Warszawa: IPN, 2009.

Krakowski Shmuel, The Holocaust of Polish Jewry in Polish Historiography and Polish Emigre Circles [w:] The Holocaust of Polish Jewry in Jewish Historiography, The Historiography of the Holocaust Period: Proceedings of the Fifth Yad Vashem International Conference, March 1983, red. Shlomo Netzer, Israel Gutman, Jerusalem: Yad Vashem, 1988.

Krupa Bartłomiej, Opowiedzieć Zagładę. Polska proza i historiografia wobec Holocaustu (1987–2003), Kraków: Universitas, 2013.

Krupowies Walentyna, Prawda literatury faktu a prawda literackiego świadectwa (Chaim Grade – Józef Mackiewicz – Czesław Miłosz), „Conversatoria Litteraria. Międzynarodowy rocznik naukowy” 2016, R. 10.

Kto był kim w drugim obiegu? Słownik pseudonimów, red. Dobrosława Świerczyńska, Warszawa: Wydawnictwo IBL PAN, 1995.

Libionka Dariusz, Polskie piśmiennictwo na temat zorganizowanej i indywidualnej pomocy Żydom (1945–2008), „Zagłada Żydów. Studia i Materiały” 2008, nr 4.

Libionka Dariusz, ZWZ-AK i Delegatura Rządu RP wobec eksterminacji Żydów polskich [w:] Polacy i Żydzi pod okupacją niemiecką 1939–1945. Studia i materiały, red. Andrzej Żbikowski, Warszawa: IPN, 2006.

Mikołajczyk Magdalena, Jak się pisało o historii… Problemy polityczne powojennej Polski w publikacjach drugiego obiegu lat siedemdziesiątych i osiemdziesiątych, Kraków: Księgarnia Akademicka, 1998.

Motyka Grzegorz, Mniejszości narodowe w PRL w badaniach historycznych po 1989 r. [w:] Internacjonalizm czy…? Działania organów bezpieczeństwa państw komunistycznych wobec mniejszości narodowych (1944–1989), red. Joanna Hytrek-Hryciuk, Grzegorz Strauchold, Jarosław Syrnyk, Warszawa–Wrocław: IPN, 2011.

Olaszek Jan, Podziemne dziennikarstwo. Funkcjonowanie głównych pism informacyjnych podziemnej „Solidarności” w Warszawie w latach 1980–1989, Warszawa: IPN, 2018.

Olaszek Jan, Przed „Sąsiadami” był „Aneks” [w:] idem, Przeciw PRL. Szkice z dziejów opozycji demokratycznej, Warszawa: Trzecia Strona, 2017.

Olaszek Jan, Rewolucja powielaczy. Niezależny ruch wydawniczy w Polsce 1976‒1989, Warszawa: Trzecia Strona, 2015.

Osiński Zbigniew, Najnowsza historia Polski w publikacjach „drugiego obiegu” w latach 1980‒1981 [w:] Lektury pokoleniowe i ponadpokoleniowe. Z zagadnień recepcji, red. Irena Socha, Katowice: Wydawnictwo UŚ, 2012.

Peters Florian, Pamięć o drugiej wojnie światowej w polskich publikacjach drugoobiegowych lat siedemdziesiątych i osiemdziesiątych [w:] Czas bibuły, t. 2: Mechanizmy, ludzie, idee, red. Roman Wróblewski, Wrocław: Oϐicyna Wydawnicza Atut i Wrocławskie Wydawnictwo Oświatowe, 2013.

Peters Florian, Revolution der Erinnerung der Zweite Weltkrieg in der Geschichtskultur des spätsozialistischen Polen 1976–1989, Berlin: Ch. Links Verlag, 2016.

Puławski Adam, Wobec „niespotykanego w dziejach mordu”. Rząd RP na uchodźstwie, Delegatura Rządu RP na Kraj, AK a eksterminacja ludności żydowskiej od „wielkiej akcji” do powstania w getcie warszawskim, Chełm: Stowarzyszenie Rocznik Chełmski, 2018.

Quercioli Mincer Laura, Dwa wiersze z Szeolu: zagłada Żydów w okupacyjnych tekstach Czesława Miłosza [w:] Rodzinny świat Czesława Miłosza, red. Tomasz Bilczewski, Luigi Marinelli, Monika Woźniak, Kraków: Wydawnictwo UJ.

Rączy Elżbieta, Historiograϔia polska przełomu XX/XXI stulecia wobec Zagłady Żydów oraz stosunków polsko-żydowskich. Zarys problematyki, „Białostockie Teki Historyczne” 2017, nr 15.

Represje za pomoc Żydom na okupowanych ziemiach polskich w czasie II wojny światowej, red. Martyna Grądzka-Rejak, Aleksandra Namysło, Warszawa: IPN, 2019.

Rosner Anna M., Obraz społeczności ocalałych w Centralnej Kartotece Wydziału Ewidencji i Statystyki CKŻP, Warszawa: ŻIH, 2018.

Siekierski Stanisław, Drugi obieg. Uwagi o przyczynach powstania i społecznych funkcjach [w:] Piśmiennictwo – systemy kontroli ‒ obiegi alternatywne, t. 2, red. Janusz Kostecki, Alina Brodzka, Warszawa: Biblioteka Narodowa, 1992.

Sowiński Paweł, Zakazana książka. Uczestnicy drugiego obiegu 1977‒1989, Warszawa: ISP PAN, 2011.

Stankowski Albert, Weiser Piotr, Demograficzne skutki Holokaustu [w:] Następstwa zagłady Żydów. Polska 1944–2010, red. Feliks Tych, Monika Adamczyk-Garbowska, Lublin: Wydawnictwo UMCS, [Warszawa:] ŻIH, 2012.

Szarota Tomasz, Karuzela na Placu Krasińskich. Studia i szkice z lat wojny i okupacji, Warszawa: Rytm, 2007.

Szczepański Tomasz, Mniejszości narodowe w myśli politycznej opozycji polskiej w latach 1980–1989, Toruń: Wydawnictwo Adam Marszałek, 2008.

Tomaszewski Jerzy, Historiografia polska o Zagładzie, „Biuletyn ŻIH” 2000, nr 2.

Tomczok Marta, Zatrucie. Piołun i popiół… trzydzieści lat później, „Zagłada Żydów. Studia i Materiały” 2017, nr 13.

Żbikowski Andrzej, Antysemityzm, szmalcownictwo, współpraca z Niemcami a stosunki polsko-żydowskie pod okupacją niemiecką [w:] Polacy i Żydzi pod okupacją niemiecką 1939–1945. Studia i materiały, red. Andrzej Żbikowski, Warszawa: IPN, 2006.

Żukowski Tomasz, Wielki retusz. Jak zapomnieliśmy, że Polacy zabijali Żydów, Warszawa: Wielka Litera, 2018.

Żukowski Tomasz, Wytwarzanie „winy obojętności” oraz kategorii „obojętnego świadka” na przykładzie artykułu Jana Błońskiego „Biedni Polacy patrzą na getto”, „Studia Litteraria et Historica” 2013, nr 2.

Altmetryki

Cytowania w Google Scholar - kliknij ikonę by sprawdzić

Statystyki

Tokarska-Bakir, . J. . (2019). Bełk i inne miejsca. Opowieść o dziesiętnikach-zastawnikach. Zagłada Żydów. Studia I Materiały, (15), 138-167. https://doi.org/10.32927/ZZSiM.2020.15.8

Udostępnij

                            Wyświetl Nr 15 (2019)

Nr 15 (2019)

ISSN:
1895-247X
eISSN:
2657-3571

Data publikacji:
2019-12-20

Dział: Studia