Jak Polacy patrzyli na getto z zewnątrz z Jerzym Tomaszewskim rozmawia Jakub Petelewicz - Tomaszewski, Jerzy; Petelewicz, Jakub (Zagłada Żydów. Studia i Materiały, 2005)
Jakub Petelewicz: Panie Profesorze, w czasie wojny mieszkał Pan w Warszawie, nie sposób było wówczas nie stykać się z Żydami. Jak Pan, wówczas 9-10 a potem nastoletni chłopiec, ich postrzegał, jak w Pana pamięci zapisały się stosunki polsko-żydowskie w okupowanej Warszawie? Jerzy Tomaszewski: Przede wszystkim muszę uściślić, że ja nie jestem z Warszawy tylko z małych miasteczek, gdyż przed wojną mieszkałem w kilku. Ojciec mój był inspektorem PZUW i był parę razy przenoszono go służbowo z jednego miasteczka do drugiego. Wobec tego miał dosyć skromne kontakty w środowiskach lokalnych, często raczej oficjalne, zawodowe, a z Żydami stykaliśmy się w sposób marginalny. Siłą rzeczy Żydów spotykałem na ulicy, gdyż w Mińsku Mazowieckim mieszkaliśmy nie tak daleko od synagogi (to jest moja dzisiejsza wiedza), a za murem otaczającym ogród był cmentarz żydowski. Jak się szło w kierunku centrum miasta, na ulicy spotykaliśmy tradycyjnie ubranych Żydów, zwracali uwagę czarnymi strojami, i charakterystycznymi czapkami. Zapamiętałem to jako zjawisko normalne, tradycyjni Żydzi stanowili nieodłączną część społeczności. Pamiętam też ubogie sklepiki żydowskie. Nie miałem kontaktu z antysemityzmem, z wyjątkiem jednego przypadku. Sąsiad, który mieszkał w tym samym domu, pokazywał mi jakieś antysemickie obrazki. Wywołało to oburzenie ojca i w pamięci została mi duża awantura. Zdarzenie to bardziej pamiętam z uwagi na awanturę a nie z powodu karykatur. Ojciec przed pierwszą wojną światową był w PPS, a ów sąsiad najprawdopodobniej – jak dzisiaj sądzę - endekiem. I tak się wyczerpuje moja pamięć z okresu międzywojennego.