View No. 18 (2022)

No. 18 (2022)

ISSN:
1895-247X
eISSN:
2657-3571

Publication date:
2022-12-25

Section: Profiles: the witnesses of the Holocaust

From The Warsaw Ghetto Through France and Spain to London. The Incredible Story of Edward Rajnfeld-Tohari

Dariusz Libionka

dlibion@ifispan.edu.pl

historian, professor at the Institute of Philosophy and Sociology of the Polish Academy of Sciences, head of the research department of the State Museum at Majdanek Editor-in-chief of the annual HolocaustStudies and Materials. Recently published: Klucze i kasa. O mieniu żydowskim w Polsce pod okupacją niemiecką i we wczesnych latach powojennych 1939–1950 (2014, co-editor together with Jan Grabowski) as well as Zagłada Żydów w Generalnym Gubernatorstwie. Zarys problematyki (2017). Co-author of the two-volume publication Dalej jest noc. Losy Żydów w wybranych powiatach okupowanej Polski (2018)

https://orcid.org/0000-0003-0180-6463

Instytut Filozofii i Socjologii PAN

Zagłada Żydów. Studia i Materiały, No. 18 (2022), pages: 222-271

Publication date: 2023-03-11

https://doi.org/10.32927/zzsim.961

Abstract

This text discusses Edward Rajnfeld (1910–1983), who in September 1943 reached London through occupied France, Spain, and Gibraltar as the first eyewitness to the liquidation of the Warsaw ghetto. The first part of the text deals with Rajnfeld’s youth; his stay in the ghetto and escape to the “Aryan” side; his illegal departure to Paris facilitated by an intelligence officer from the Main Command of the Home Army, Kazimierz Leski; and the route and details of Rajnfeld’s journey. The next part discusses the reactions to Rajnfeld’s arrival in London (at that time Rajnfeld was using the surname of Tohari); his testimonies; his propaganda and information activity conducted by order of the Polish government; his service in the Polish Army in Scotland, particularly his activity in the context of desertions of Jewish soldiers; his participation in combat operations in the ranks of the first Armored Division; and his post-war fate. The annex contains a selection of Rajnfeld-Tohari’s 1943‒1945 testimonies and statements.

Źródła archiwalne / Archival sources

Archiwum Akt Nowych

/1326, I/14

/1326, I/16

Archiwum Instytutu Hoovera

/41/0/-/135, folder 6,

/41/0/-/136, folder 7

/41/0/-/137, folder 1

Archiwum Instytutu Pamięci Narodowej

GK, 317/777 BU, 0259/106/1

BU, 944/121–123

Archiwum Instytutu Polskiego i Muzeum gen. Sikorskiego w Londynie

A.5.4.126

A.9.V.36

A.9.V.81 A.XII.1.65 A.XII/3.40 A.XII.3.40a PRM, 142

Archiwum Instytutu Żabotyńskiego (Jabotinsky Institute in Israel)

HT 4-6/2

Archiwum Państwowe w Warszawie,

Sąd Okręgowy 1917–1944, sygn. 639/2170, 2174, 2175

Archiwum Uniwersytetu Warszawskiego

RP 29.499

RP 48.862

Archiwum Yad Vashem M.2/450 M.2/753 M.31.2/14183

Studium Polski Podziemnej

A.98 A.94 A.166 A.523

University of Southern California Shoah Foundation, Visual History Archive

, Wywiad z Kazimierzem Leskim, 7 V 1997 r.

Prasa / Press

„Dziennik Polski” 1943

„Dziennik Żołnierza” 1943

„Myśl Polska” 1944

„Agencja Prasowo-Informacyjna «Serwis»” 1943

„Dziennik Polski i Dziennik Żołnierza” 1944

„Jewish Telegraphic Agency” 1943

„Nasz Przegląd” 1935

„News Press” 1983

„Palestine Post” 1945

„Palestra” 1935

„Palestyna i Bliski Wschód” 1933

„The Polish Jewish Observer” 1943

„The Voice of Poland” 1943

Źródła publikowane / Published sources

Archiwum Ringelbluma. Konspiracyjne Archiwum Getta Warszawy, t. 11: Ludzie i prace „Oneg Szabat”, oprac. Aleksandra Bańkowska, Tadeusz Epsztein, Warszawa: ŻIH i WUW, 2013 (dok. 68: Likwidacja żydowskiej Warszawy).

Combats en France, Belgique et Pays Bas. La Première Division Blindée polonaise, Bruxels: 1ère Division blindée polonaise [1945].

Księga pamiątkowa Gimnazjum im. Mikołaja Reja utrzymywanego przez Zbór Ewangelicko-Augsburski w Warszawie 1906–1926, Warszawa: Książnica-Atlas, 1927.

Leski Kazimierz, Życie niewłaściwie urozmaicone. Wspomnienia oficera wywiadu i kontr- wywiadu AK, Warszawa: Oficyna Wydawnicza Volumen, 2001.

Spis abonentów sieci telefonicznej miasta Warszawy. Rok 1939/1940.

Tohari (Warszawski) Edward, Zadania Żydów na emigracji w walce o niepodległość Polski, Bruges: The St. Catherine Press, 1945.

Wojna żydowsko-niemiecka. Polska prasa konspiracyjna 1943–1944 o powstaniu w getcie Warszawy, wybór i oprac. Paweł Szapiro, Londyn: Aneks, 1992.

Literatura przedmiotu / Content related literature

Ciechanowski Jan Stanisław, Czarna legenda Mirandy. Polacy w hiszpańskim obozie internowania Miranda de Ebro 1940–1945, Warszawa: Oficyna Wydawnicza Rytm i Wydział „Artes Liberales” UW, 2021.

Dariusz Stola, Nadzieja i Zagłada. Ignacy Schwarzbart – żydowski przedstawiciel w Radzie Narodowej RP (1940–1945), Warszawa: Oficyna Naukowa, 1995.

Dubicki Tadeusz, Bazy wojskowej łączności zagranicznej ZWZ-AK w latach 1939–1945. Studia i materiały, Częstochowa: Wydawnictwo Wyższej Szkoły Pedagogicznej, 2000.

Engelking Barbara, Leociak Jacek, Getto warszawskie. Przewodnik po nieistniejącym mieście, Warszawa 2013.

Gąsowski Tomasz, Pod Sztandarami Orła Białego. Kwestia żydowska w Polskich Siłach Zbrojnych w czasie II wojny światowej, Kraków: Księgarnia Akademicka, 2002.

Kisielewski Tadeusz A., Gibraltar ’43. Jak zginął generał Sikorski, Warszawa: Świat Książki, 2007.

Minczykowska Katarzyna, Cichociemna. Generał Elżbieta Zawacka „Zo” (1909–2009), Toruń: Fundacja Generał Elżbiety Zawackiej, Warszawa: Oficyna Wydawnicza Rytm, 2014.

Przetakiewicz Zygmunt, Od ONR-u do Pax-u, Warszawa: Wydawnictwo Prasy Lokalnej, 2010.

Puławski Adam, Wobec „niespotykanego w dziejach mordu”. Rząd RP na uchodźstwie, Delegatura Rządu RP na Kraj, AK a eksterminacja ludności żydowskiej od „wiel- kiej akcji” do powstania w getcie warszawskim, Chełm: Stowarzyszenie „Rocznik Chełmski”, 2018.

Tebinka Jacek, Zapalec Anna, Polska w brytyjskiej strategii wspierania ruchu oporu. Historia Sekcji Polskiej Kierownictwa Operacji Specjalnych (SOE), Warszawa: Neriton, 2022.

License

Copyright (c) 2023 Zagłada Żydów. Studia i Materiały

Creative Commons License

This work is licensed under a Creative Commons Attribution-NonCommercial-NoDerivatives 4.0 International License.

https://creativecommons.org/licenses/by-nc-nd/4.0

Other articles by the same auhtor(s)

1 2 3 4 5 > >> 

Altmetrics

Google Scholar citations - click icon to view

Statistics

Libionka, D. (2023). From The Warsaw Ghetto Through France and Spain to London. The Incredible Story of Edward Rajnfeld-Tohari. Zagłada Żydów. Studia I Materiały, (18), 222-271. https://doi.org/10.32927/zzsim.961

Share it

                            View No. 18 (2022)

No. 18 (2022)

ISSN:
1895-247X
eISSN:
2657-3571

Data publikacji:
2022-12-25

Dział: Profiles: the witnesses of the Holocaust